EN
Sorun Nerede Başlıyor?
Örneğin bir engelli birey 2020 yılında ÖTV istisnalı araç aldıysa, eski kurala göre 2025 yılında 5 yılı dolacak ve yeni araç alma hakkı doğacaktı.
Fakat yeni uygulamada şu sorun ortaya çıktı:
“Aracını 5 yıl dolunca satabilirsin, ancak yeni ÖTV istisnalı araç almak için 10 yılı beklemen gerekir.”
Bu durum birçok engelli birey açısından kazanılmış hak, hukuki güvenlik ve meşru beklenti tartışmasını doğurdu.
Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı’nın bilgilendirmesinde de ÖTV istisnası kapsamında alınan taşıtların ilk iktisap tarihinden itibaren 5 yıl geçtikten sonra satış veya devrinde ÖTV aranmayacağı belirtilmektedir. Buna rağmen yeni araç alımında 10 yıl şartının geçmişte araç alanlara da uygulanması ciddi mağduriyet oluşturmaktadır.
Kimler Bu Mağduriyeti Yaşıyor?
Bu düzenlemeden en çok şu gruplar etkileniyor:
- 2020 yılında araç alıp 2025’te yenileme hakkı bekleyenler
- 2021 yılında araç alıp 2026’da yenileme hakkı bekleyenler
- 2022, 2023 ve 2024 yıllarında eski 5 yıllık sisteme güvenerek araç alanlar
- %90 ve üzeri engelli raporu ile araç alan bireyler
- Ortopedik engeli nedeniyle özel tertibatlı araç kullanan engelli bireyler
- Engelli çocuğu, eşi, anne-babası veya yakını adına araç kullanan aileler
- Aracı eskidiği, tamir masrafları arttığı veya engel durumuna artık uygun olmadığı için değiştirmek zorunda kalanlar
Engelli Birey Ne Yapmalı?
1. Önce Araç Alım Tarihini Kontrol Edin
Ruhsatta ve fatura üzerinde aracın ilk iktisap tarihini kontrol edin.
Örneğin:
- Araç 2020’de alındıysa 5 yıl 2025’te dolar.
- Araç 2021’de alındıysa 5 yıl 2026’da dolar.
- Araç 2022’de alındıysa 5 yıl 2027’de dolar.
Bu tarih, hukuki başvuru açısından çok önemlidir.
2. Belgelerinizi Hazırlayın
Başvuru veya dava sürecinde şu belgeler gerekir:
- Engelli sağlık kurulu raporu
- Araç ruhsatı
- Araç satış faturası
- ÖTV istisnası ile alındığını gösteren belge
- Varsa özel tertibat belgeleri
- Yeni araç almak istediğinize dair bayi yazışmaları
- Vergi dairesi veya noter tarafından verilen olumsuz cevap
- Başvuru reddedildiyse ret yazısı
3. Önce Yazılı Başvuru Yapın
Sözlü cevapla hareket etmeyin. Mutlaka yazılı başvuru yapın.
Başvuruda şu talep açıkça yazılmalıdır:
“Aracımı satın aldığım tarihte yürürlükte olan 5 yıllık süreye göre yeni ÖTV istisnalı araç alma hakkımın tanınmasını talep ediyorum.”
Başvuru yapılabilecek yerler:
- Vergi dairesi
- Gelir İdaresi Başkanlığı
- CİMER
- Gerekirse Hazine ve Maliye Bakanlığı
4. Mutlaka Yazılı Ret Cevabı Alın
Dava açabilmek için çoğu durumda somut bir idari işlem gerekir. Bu nedenle “sistem izin vermiyor” veya “10 yılı beklemeniz lazım” şeklindeki sözlü cevap yeterli olmayabilir.
Vergi dairesinden veya ilgili idareden yazılı ret cevabı istenmelidir.
Eğer idare 30 gün içinde cevap vermezse, bu durum bazı hallerde “zımni ret” olarak değerlendirilebilir. Bu noktada süreleri kaçırmamak için bir idare hukuku avukatından destek alınmalıdır.
5. Dava Açılacaksa Süreyi Kaçırmayın
İdari işlemlere karşı dava açma süresi genellikle 60 gündür.
Bu süre;
- Yazılı ret cevabının tebliğinden,
- Ya da idarenin sessiz kalması halinde zımni ret tarihinden
başlayabilir.
Bu nedenle ret yazısı geldikten sonra beklememek gerekir.
6. Dava Hangi Gerekçelerle Açılabilir?
Dava dilekçesinde şu hukuki ilkeler öne çıkarılabilir:
- Kazanılmış hakların korunması
- Hukuki güvenlik ilkesi
- Hukuki belirlilik ilkesi
- Meşru beklenti ilkesi
- Kanunların geriye yürümezliği
- Sosyal devlet ilkesi
- Engellilerin korunması ilkesi
- Eşitlik ilkesi
- Mülkiyet hakkı
Buradaki temel iddia şudur:
“Engelli birey aracı aldığı tarihte 5 yıl sonra yeni araç alabileceğini bilerek hareket etmiştir. Sonradan çıkarılan düzenleme, geçmişte kurulmuş hukuki ilişkiyi engelli birey aleyhine ağırlaştırmamalıdır.”
7. Danıştay Kararları Emsal Gösterilebilir
Bu konuda Danıştay’ın yürütmeyi durdurma kararlarına ilişkin hukuki değerlendirmeler yapılmaktadır. Özellikle 5 yıldan 10 yıla çıkan sürenin geçmişte araç alan engellilere uygulanmasının hukuki güvenlik ve meşru beklenti ilkeleri bakımından tartışmalı olduğu belirtilmektedir.
Ancak her dosyanın sonucu kişinin araç alım tarihi, başvuru tarihi, ret işlemi ve mevcut mevzuat hükümlerine göre değişebilir. Bu nedenle Danıştay kararı tek başına otomatik hak doğurmaz; ama dava dilekçesinde güçlü bir emsal olarak kullanılabilir.
8. Araç Satmadan Önce Dikkat Edin
Engelli birey 5 yıl dolunca aracını ÖTV ödemeden satabiliyor olsa bile, yeni araç alma hakkı konusunda idarenin 10 yıl şartı uygulamasıyla karşılaşabilir.
Bu nedenle mevcut aracı satmadan önce:
- Vergi dairesinden yazılı görüş alınmalı,
- Yeni araç alım hakkı yazılı olarak sorulmalı,
- Bayi ile işlem başlatılmadan önce vergi dairesi onayı netleştirilmelidir.
Aksi halde kişi aracını satıp yeni araç alamama riskiyle karşılaşabilir.
9. Toplu Mağduriyet İçin Ne Yapılabilir?
Bu konu sadece bireysel değil, toplumsal bir engelli hakları meselesidir. Mağdur olan engelli bireyler şu adımları da atabilir:
- CİMER’e başvuru yapabilir.
- TBMM Dilekçe Komisyonu’na başvurabilir.
- Kamu Denetçiliği Kurumu’na başvurabilir.
- Engelli dernekleri ve platformları üzerinden ortak açıklama yapılabilir.
- Benzer durumda olan kişilerle birlikte hukuki süreç takip edilebilir.
- Milletvekillerine ve ilgili komisyonlara mağduriyet dosyası sunulabilir.
10. Örnek Başvuru Cümlesi
Vergi dairesine veya CİMER’e yapılacak başvuruda şu ifade kullanılabilir:
“ÖTV istisnalı aracımı satın aldığım tarihte yürürlükte olan mevzuata göre 5 yıl sonunda yeniden ÖTV istisnalı araç alma hakkım bulunmaktaydı. Sonradan yapılan 10 yıl düzenlemesinin, geçmişte araç almış engelli bireyler yönünden uygulanması hukuki güvenlik, kazanılmış hak ve meşru beklenti ilkelerine aykırıdır. Bu nedenle tarafıma eski düzenleme kapsamında işlem yapılmasını talep ederim.”
Sonuç
Engelli bireyler için araç bir lüks değil, çoğu zaman hayata katılımın zorunlu aracıdır.
Bu nedenle 5 yıllık hakka güvenerek araç alan engelli bireylerin sonradan 10 yıl beklemeye zorlanması ciddi bir mağduriyet doğurmaktadır.
Bu durumda yapılması gereken en doğru yol; belgeleri toplamak, yazılı başvuru yapmak, ret cevabı almak ve süresi içinde idari dava yoluna başvurmaktır.
Her engelli bireyin durumu farklı olabileceği için dava açmadan önce idare hukuku ve vergi hukuku alanında uzman bir avukattan destek alınması önemlidir.
“Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır, hukuki danışmanlık yerine geçmez.”